Niepozorna szara barwa upierzenia, niewielka delikatna postura i nieustające kaskady różnorodnych dźwięków to najkrótszy opis bohatera niniejszego artykułu.

Kulczyk szary zwany czasem kulczykiem białorzytnym lub częściej szarym śpiewakiem jest przedstawicielem awifauny afrykańskiej. Występuje w Etiopii, Ugandzie, Senegalu i Sudanie. Nie tworzy podgatunków i jeszcze niedawno należał do szerokiego rodzaju Serinus. W wielu publikacjach opisywany był pod naukową nazwą Sterinus leucopygius. Jak informują: prof. dr Henrich Dathe, dr. Joachim Haesel i Hans-Joachim Michaelis, autorzy ksiązki "Handbuch des Vogelliebhabers", wydanej w 1986 roku w Lipsku, zrewidowali rodzaj Serinus i wyodrębnili z niego rodzaj Ochrospiza, do którego włączono pięć gatunków, a mianowicie: Ochrospiza atrogularis, Ochrospiza leucopygia, Ochrospiza mozambica, Ochrospiza reichenowi, Ochrospiza xanthopygia.

Jak z powyższego wynika, kulczyk szary należy do rodzaju Ochrospiza, a jego naukowa nazwa, to Ochrospiza leucopygia.

Kulczyki szare sÄ… maÅ‚ymi ptakami o dÅ‚ugoÅ›ci 110 mm. Ubarwienie szare. Z wierzchu ciemniejsze, na spodzie ciaÅ‚a jaÅ›niejsze-biaÅ‚o-szare. Samce w zasadzie nie różniÄ… siÄ™ barwÄ… od samic, chociaż wydaje siÄ™, że majÄ… wiÄ™cej bieli w okolicach gardÅ‚a. Wprawnym okiem można tÄ™ różnicÄ™ dostrzec. MÅ‚ode ptaki przypominajÄ… ubarwieniem samicÄ™. Samczyki tego gatunku sÄ… wspaniaÅ‚ymi Å›piewakami. Przez znacznÄ… część dnia niestrudzenie Å›piewajÄ…, a ich Å›piew skÅ‚adajÄ…cy siÄ™ z donoÅ›nych, różnorodnych treli, przypomina nieco Å›piew skowronka. 

Biotopem kulczyków szarych sÄ… sawanny poroÅ›niÄ™te krzewami. LubiÄ… przebywać w pobliżu zbiorników wodnych. Poza okresem godowym, żyjÄ… w stadach i czÄ™sto Å‚Ä…czÄ… siÄ™ w stada z innymi gatunkami, np. z astryldowatymi (Estrildidae). Å»ywiÄ… siÄ™ nasionami traw i w poszukiwaniu pokarmu dÅ‚ugie chwile spÄ™dzajÄ… na ziemi. W okresie lÄ™gowym poszczególne pary szukajÄ… miejsca na zbudowanie gniazda. Miejscem tym najczęściej bywa, gÄ™sty czasem ciernisty krzew. Gniazda budujÄ… na wysokoÅ›ci 1,5-2 m nad ziemiÄ…. Do budowy używajÄ… włókien, źdźbeÅ‚ traw, baweÅ‚ny i sierÅ›ci ssaków. WnÄ™trze gniazda tzw. niecka  wyÅ›cielone jest drobnymi piórkami, które samiczka wyrywa sobie z piersi. W okresie lÄ™gowym kulczyki szare sÄ… bardzo agresywne wobec intruzów, należących do tego samego lub pokrewnych gatunków i zaciekle broniÄ… swojego rewiru lÄ™gowego. Samiczki skÅ‚adajÄ… 3-4 jaja barwy biaÅ‚ej z lekkim niebieskim lub zielonym odcieniem, pokryte drobnymi, ciemnymi plamkami. Okres inkubacji trwa w 13-14 dni. Wysiaduje tylko samica, które w tym czasie dokarmiana jest przez samca. W diecie ptaków pojawiajÄ… siÄ™ drobne owady i pajÄ™czaki. Przy sprzyjajÄ…cych warunkach przystÄ™pujÄ… do lÄ™gów 2-3 razy w sezonie.

Kilka lat temu kupiÅ‚em sześć kulczyków szarych, pochodzÄ…cych z naturalnego Å›rodowiska. Ptaki umieÅ›ciÅ‚em w klatce typu skrzynkowego o wymiarach 100x50x50 cm. Dno klatki wysypaÅ‚em czystym piaskiem. Jako pokarm stosowaÅ‚em mieszankÄ™ różnych gatunków prosa i kanaru. PodawaÅ‚em również proso senegalskie w kolbach. Urozmaiceniem jadÅ‚ospisu byÅ‚y jabÅ‚ka, gruszki, plasterki ogórka, i jagody ognika szkarÅ‚atnego. Ptaki otrzymywaÅ‚y również tartÄ… marchew, mniszek lekarski (Taraxacum offcinale) i gwiazdnicÄ™ (Stellaria media). Raz w tygodniu rozpuszczaÅ‚em w wodzie do picia preparat witaminowy, a w osobnym naczyniu miaÅ‚y do dyspozycji mieszankÄ™ mineralnÄ…. Temperatura pomieszczenia z ptakami utrzymywana byÅ‚a na poziomie 20-22^oC i aklimatyzacja ptaków przebiegaÅ‚a prawidÅ‚owo. Niestety nie sÅ‚yszaÅ‚em Å›piewu i miaÅ‚em poważne wÄ…tpliwoÅ›ci czy wÅ›ród zakupionych ptaków jest samiec. Mimo tych wÄ…tpliwoÅ›ci, w pierwszych dniach maja, podczas Å‚adnej pogody, wpuÅ›ciÅ‚em kulczyki szare do trzech, nie sÄ…siadujÄ…cych ze sobÄ… wolier ogrodowych o wymiarach 5x1,3x2,2m. W każdej z tych wolier byÅ‚y dwa ptaki. DosÅ‚ownie chwilÄ™ po wpuszczeniu ptaków do wolier, ogród rozbrzmiewaÅ‚ piÄ™knym, donoÅ›nym Å›piewem kulczyka szarego. OkazaÅ‚o siÄ™ wreszcie, że jest jeden samiec, który milczaÅ‚ wczeÅ›niej przez 10 miesiÄ™cy. Woliery wyposażyÅ‚em w gaÅ‚Ä™zie i żywe krzewy, jak bez czarny (Sambucus nigra) i wiciokrzewy (Lonicera sp.). W zadaszonej części woliery powiesiÅ‚em budki lÄ™gowe o wymiarach 12x12x15 cm oraz koszyczki druciane wymaszczone sianem. ZaczÄ…Å‚em podawać skieÅ‚kowane ziarno oraz miÄ™kki pokarm, którego głównym skÅ‚adnikiem byÅ‚o kurze jajo ugotowane na twardo. W tej samej wolierze poza kulczykami przebywaÅ‚y motyliki krasnouche (Uraeginthus bengalus) - 1 para i astryldy żółtobrzuche (Sporaeginthus asbflavus) - 1 para. Wszystkie ptaki z powodzeniem przystÄ™powaÅ‚y do lÄ™gów. Para kulczyków szarych wybraÅ‚a druciany koszyk wymoszczony sianem i samiczka zaczęła wić gniazdo. NieckÄ™ gniazda wyÅ›cieliÅ‚a obficie piórkami, które sobie wyrywaÅ‚a z piersi. ZÅ‚ożyÅ‚a 4 jajka i wysiadywaÅ‚a je przez 14 dni. W tym czasie samiec intensywnie Å›piewaÅ‚ w przedniej części woliery. Ze zÅ‚ożonych jaj wylÄ™gÅ‚y siÄ™  cztery pisklÄ™ta. Po wylÄ™gu miaÅ‚y ciemnÄ…, szaro-różowÄ… skórÄ™, pokrytÄ… rzadkim, szarym puchem. WewnÄ…trz otwartych dziobków widać u pisklÄ…t specyficzny dla tego gatunku ukÅ‚ad plamek. Szczególnie rzucajÄ… siÄ™ w oczy dwie niebieskie, bÅ‚yszczÄ…ce plamki w kÄ…cikach otwartego dzioba. Podobne plamki posiada wiele astryldów i amadyn, np. amadyna wspaniaÅ‚a (Chloebia gouldiae). Plamki te bÅ‚yszczÄ… w rozproszonym Å›wietle, co pozwala na bezbÅ‚Ä™dne podawanie pokarmu przez rodziców. Para rodzicielska troskliwie karmiÅ‚a pisklÄ™ta, które opuÅ›ciÅ‚y gniazdo 17 dnia. W dalszym ciÄ…gu byÅ‚y karmione przez rodziców. ZauważyÅ‚em, że w tej fazie rozwojowej pisklÄ…t, intensywniej karmiÄ…cym ptakiem byÅ‚ samiec. Samica wiÅ‚a już nowe gniazdo (w tym samym koszyczku) do kolejnego lÄ™gu. Od maja do października ptaki miaÅ‚y 3 lÄ™gi i wychowaÅ‚y 10 mÅ‚odych (4, 3, 3). WÅ›ród dziesiÄ™ciu mÅ‚odych kulczyków szarych byÅ‚y cztery samce, które w nastÄ™pnym roku poÅ‚Ä…czyÅ‚em z czterema wczeÅ›niej zakupionymi samicami pochodzÄ…cymi z naturalnego Å›rodowiska. W kolejnych latach ptaki gniazdowaÅ‚y w koszyczkach i równie chÄ™tnie w budkach lÄ™gowych. W wolierach z kulczykami szarymi przebywaÅ‚y inne gatunki ptaków, jak: Å‚Ä…kówki, lilianki, sÅ‚owiki chiÅ„skie, sÅ‚owiki srebrnouche, goÅ‚Ä…bki diamentowe, zeberki czy wspomniane już motyliki krasnouche i astryldy żółtobrzuche. W tej samej czy sÄ…siedniej wolierze nie należy trzymać innych kulczyków. HodujÄ…c kulczyki szare w wolierach ogrodowych, należy zwrócić szczególnÄ… uwagÄ™ na mÅ‚ode ptaki, które opuÅ›ciÅ‚y gniazdo w czasie niekorzystnych warunków atmosferycznych (chłód i deszcz). Należy uważać, aby ptaki w tym czasie znajdowaÅ‚y siÄ™ w zadaszonej części woliery, ponieważ sÄ… bardzo wrażliwe na wychÅ‚odzenie organizmu. JeÅ›li pada deszcz lepiej je na noc zabrać do pomieszczenia. Kiedy siÄ™ usamodzielniÄ… sÄ… odporne i nie sprawiajÄ… żadnych kÅ‚opotów. Wiosenne czy też jesienne przymrozki doskonale znoszÄ…. 

Do pomieszczenia przenoszÄ™ kulczyki szare w drugiej poÅ‚owie października, gdzie przebywajÄ… do poÅ‚owy maja. 

Samczyki trzymam pojedynczo w klatkach, a samiczki razem w wolierze wewnÄ™trznej. UtrzymujÄ™ temperaturÄ™ okoÅ‚o 15^oC, podajÄ™ suche ziarno i gaszÄ™ Å›wiatÅ‚o gdy na zewnÄ…trz zapada zmrok. Te dziaÅ‚ania powodujÄ…, że ptaki nie majÄ… skÅ‚onnoÅ›ci do lÄ™gów i w takim stanie oczekujÄ… na wiosnÄ™, gdzie w wolierach ogrodowych chÄ™tnie przystÄ™pujÄ… do rozrodu. 

Znam przypadki udanych rozmnożeń tego gatunku w klatkach pokojowych. Polecam Państwu hodowlę tych niekłopotliwych sympatycznych i pięknie śpiewających ptaków.

Artykuł został opublikowany w nr 9/2000 (wrzesień) miesięcznika "Fauna&Flora".